2018/5: Hinduism, harmony and proselytization

Hinduism, harmony and proselytization

The Indian High Commission in Canberra celebrated harmony day late last year. Along with the representatives of other faiths, I was invited to give a talk on Hinduism

I put forward the proposition that Hinduism is about freedom of choice in faith or worship. It doesn’t impose its world-view on others – not a proselytizing religion – this naturally brings harmony which is inseparable, inherent and the very essence of Hinduism. It is operationalised by emphasizing on core values such as ahimsa (non-violence) towards all beings.

In the post-talk informal discussion, following questions were posed to me: Is Hinduism not axing itself by not proselytizing? Is proselytization the root cause of disharmony? What are the core principles or values of Hinduism? Is Hinduism relevant for modern time as it has existed since antiquity? Isn’t the caste system discriminatory? Why do Hindus worship idols? Is it not a polytheistic religion?

I examine these questions below.

Overview of Hinduism

According to the Pew Research Centre (PRC, 2017)[1], Hinduism was the fourth largest religion in the world in 2010 in terms of population (1.03 billion or 15% of world population). Christianity with 2.2 billion (31%) and Islam with 1.6 billion (23%) were the top two religions. The unaffiliated (includes atheist) accounted for 1.13 billion (16%). Buddhism holds the fifth rank with a population of 788 million (7%). Christianity and Islam were established about 2,000 years and 1,500 years ago respectively. Buddhism dates to roughly 500 BCE while Hinduism from prehistoric times roughly 5,500 BCE (Violatti, 2013)[2].

Hinduism’s vast literature consists of the Shrutis, Smritis, Darshana and Tantra. It’s framework is derived from the Shrutis consisting of the four Vedas and over one hundred Upanishads (philosophical portion of Vedas).  These were in place since about 4,000 BCE (Dasgupta, 1922)[3]. The Smritis consist of law books (eg. Manu Smriti), Puranas (stories and parables, eg. Srimad Bhagwat) and the epics Mahabharat and Ramayana, consist of ethical and moral teachings and mythology, six philosophical systems (Shad Darsan) and finally, the vast Tantric (technique of spreading knowledge) literature with 64 prominent texts. Obviously, it will take a life time to read this, for example, the Skanda Purana alone contains 88,100 slokas[4] (stanzas) and there are 18 such Puranas with varying stanza sizes! The Bhagvad Gita (written around 400 BCE to 200 BCE)[5] synthesizes the vast literature. Many missionaries and colonial rulers misinterpreted or outright downgraded it to serve their objectives (Arnett, 2014). In the process, humanity was deprived of this golden treasure that could help build harmony in the present confused world. This article aims to display the gems.

Nature, core principles and values of Hinduism

Hinduism presents an open architecture.  The Rig Veda begins with an invocation in Sanskrit ‘’Ano bhadrah kratavo yantu viswatah” (let noble thoughts come to us from everywhere in the universe). Hindu scriptures are not commandments but dialogues, discussions and philosophical debates. They typically follow a logical sequence (Bernard, 1947)[6] such as the poorva paksha (prior claim), khandan (refutation thereof), uttar paksha (new claim), pramana (supporting evidence for new claim) and anuman (conclusion or inference drawn). ‘The systematic and argumentative character of Indian philosophy comes as a surprise to readers’ (Cooper, 2003:14)[7]. The Hindu tradition is open to new ideas and scientific thought and Hinduism is akin to humanism (AHA, 2017)’[8]. Hindu rebels such as the materialist Charavak or Buddha or Mahavira could profess their views without getting killed. Hinduism has no concept of an imaginary male God, giving message to a certain person, at a certain place and at a certain time yet applicable to all persons, at all places and at all time. Hinduism encourages rational inquiry instead of holding people captive to a faith or ideology. Hinduism is not a fossilised religion. ‘In its long history, it has undergone many changes rapidly adopting to modern times’ (Klostermaier, 2010:5)[9].  Such open architecture promotes harmony.

 Secular tradition is ingrained, inherent and inseparable from Hinduism – a way of life rather than a religion[10]. A religion has a founder, a holy order or book, ceremonies, dogma about a creator and regimentation of adherents. None of these exists in Hinduism. Some of the Hindu philosophical systems are flatly atheistic… and in others God is only an ‘impersonal cosmic principle’ (Cooper, 2003:14). ‘Because of the importance it gives to the values ingrained in all religions, it is – along with Buddhism – often referred to as the most secular religion in the world’ (AHA, 2017). It is called Manav Dharma (Religion for entire humanity) or Sanatan Dharma (Eternal Religion). (Bhaskaranand, 1994)[11]. The Upanishads present a ‘phenomenology of consciousness’ (Deutsch, 1997:30)[12]. Hinduism shifts focus from picking difference to identifying similarities and thereby promotes harmony. It proclaims that the universal consciousness resides in all beings (Ishavasyam eedam sarvam). “The Ultimate Truth or Knowledge” means the realisation that outer appearances are deceptive, and all living beings are interconnected.

The central aim of Hinduism is realisation of the divinity within and the outcome it produces is eternal peace and harmony. In Chandogya Upanishad, Svetaketu asks his father ‘What is that by knowing which all can be known?’ The father replies ‘By knowing yourself’. ‘You are that’ divinity Svetketu (Max Muller, 2014:183). We are all children of the divine how can we be sinners, asks a Hindu. Hinduism exhorts a human to focus on the divinity within as well as outside emphasizing that the Ultimate Reality, is one[13] but can be worshipped according to one’s choice – either ‘with form (saguna)’ or ‘without form (nirguna)’.  The freedom of choice promotes harmony. Hinduism is heterogeneous – an accumulation of diverse traditions (AHA, 2017), so everyone has a place in it. Hindus worship the Sun, the Moon, the rivers, the trees, and the animals (including a snake!) because Hindus believe that the divine permeates everything.  The Hindu ethics of ahimsa (non-violence and respect for life) prevents a Hindu from causing harm to any creature (BBC, n.d.)[14]

Since antiquity, Hinduism asserted Vasudha eva kutumbakam or the whole world is one big family. DNA evidence recently found that all of us have a common mother and she was African[15]. Hinduism is a ‘Federation of Faiths – a Universal Religion’ (Mukhyanand, 2000). Centuries ago, Hindu kings welcomed Christians, Muslims, Parsi, Jews and others to establish their places of worship in India. Minorities have held/continue to hold prominent public offices including President, Prime Minister, Chief Justice, Military Chiefs in a Hindu majority India. Does any other country in the world matches such inclusiveness? What makes this possible? It’s the Hindu ethos.

Proselytization and Hinduism

Hinduism is not obsessed with increasing its share in the market for world religions. ‘Hinduism’s appeal is universal and individualistic – to the ’inner spiritual man’ and not to the ‘outside social man’ (Mukhyanand, 2000:21)[16]. The non-proselytizing nature of Hinduism avoids conflict and promotes harmony. Never ever in its 5,000-year-old history, Hinduism waged religious crusades to impose its world view on others. When all are children of the Divine to whom are you converting asks a Hindu?

Instead, Hinduism asserts that there are multiple paths to the divinity and one can choose her/his own. It cuts at the root, the competitive spirit among various faiths which breeds one upmanship and the desire to increase membership of its own commune. Hinduism follows the ‘live and let live’ or the ‘I am OK, you are OK’ approach and helps build harmony which proselytization inherently tends to sap. Hinduism aims to seek unity among diversity. Towards that end, the Yoga philosophy of the great sage Patanjali emphasizes ‘union’ or ‘togetherness’ and suggests the technique to achieve it. The world observes International Yoga Day to affirm these values.  Yoga provides ‘the opportunity to relinquish hostility and irritability’ to bring harmony.[17]

Hinduism is not an organised religion. There is no structure or no regimentation whatsoever. Hindus have no organised hierarchical clergy institution vested to be the mouth piece for all Hindus (Anandan, 2000)[18].  The philosophical work is available for anyone to read, follow, criticise or discard as one pleases signifying a full democracy in the matter of faith. Hindus have no issues with what world view others hold. Hindus merely expect that others should not impose their world view on them. Consequently, when proselytizers repeatedly attack or denigrate the faith of Hindus, the otherwise peace-loving Hindu loses cool. The ensuing resistance creates tension.

Religious violence is rising the world over.  Pew Research found that ‘social hostility such as attacks on minority faiths or pressure to conform to certain norms was strong in one-third of the 198 countries and territories surveyed in 2012, especially in the Middle East and North Africa (Heneghan, 2014)[19].  Cole (2013)[20] finds that religious violence killed over 100 million people in twentieth century but interestingly cites only one example where Hindus were the aggressors. The incidence resulted in three deaths and 17 injured. The culprits have been sentenced to life imprisonment[21].

How far is such violence triggered by proselytization? We don’t have empirical data. Brandt (2014)[22] calls proselytization as cultural genocide. It is ‘a kind of structural or systemic violence (Galtung, 1969)[23].  Proselytization leading to violence or legal disputes has been reported across the world, for example, in our region in Japan[24] and Indonesia.[25] Religious conversion leading to violence and relevant law in the Indian context have been reviewed by Indian parliamentarian Panda (2014)[26]. Kolluru (2012)[27] details how religious conversion is a form of emotional or spiritual violence.

Hinduism nips in the bud inter-religious conflict likely to stem from conversion- whether forced or with some allurement. Hindu sages could foresee since antiquity the ill-effects thereof and abstained from it while encouraging rational thinking and gave the choice to individual to choose her/his own path. Hinduism is not about ‘tolerance’ of others (which carries with it a sense of superiority), it is about universal brotherhood.

Some proselytizers have often cited the caste system in Hinduism (a societal classification by birth), to attack it.  While this is an altogether separate topic, and many have written about it, suffice it to state that philosophically, it was a merit-based division of labour. The Bhagvad Gita, specifically mentions that the four categories (varnas) are strictly related to inherent qualities (guna or values) and deeds (karma) of a human being[28].  There are many other scriptural references that specifically mention the merit or aptitude-based and not birth-based caste system, for example, the Skanda Purana mentions that everyone is born a low caste (meaning raw or coarse) and after sanskaras (training) attains higher caste[29].  This scaffolding is like the present education system.  People with qualities such as integrity, scholarship, truthfulness were put in the highest category or caste (Brahmin). Those who showed leadership qualities, excellence in warfare were to be Kings (Kshatriyas) and so on.  It seems somewhere down its 7,500 years history, the system got corrupted or probably, those who acquired power played a diabolical game of retaining power through a birth-based social system in defiance of the true spirit of the scriptures. The birth-based caste system is a perversion of the four-fold ‘varna system’ (Knapp). [30]There are innumerable instances since antiquity of people born in low caste having risen to prominence that is kings or revered sages. In modern times, prominent intellectuals and political leaders with low caste background include the present President and Prime Minister of India. The Indian constitution was drafted by Dr B. R. Ambedkar, a Columbia university trained lawyer from low caste background.

Does conversion to other faiths help obliterate caste?  Surprisingly not.  A survey conducted by the National Council of Applied Economic Research in India found that caste practices continue even after conversion to Islam or Christianity (Tharoor, n.d.)[31].  The caste system is so ingrained in the Indian psyche that conversion helps little to erase it altogether. Hindu organisations like the Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS) are making concerted efforts to eradicate caste and inequalities through its Samajik Samarasata Manch (Social Cohesion Group). Many prominent leaders from upper caste too have made significant efforts, for example, M. K. Gandhi and V. D. Savarkar. For centuries, Hindu monks have persuaded people to look beyond birth-based caste to Hinduism’s core which is humanism. Though the caste system has been outlawed in India, it has become a political tool which is exploited by all political parties. Interestingly, everything is not wrong with the caste system. Sihag (2013:317)[32] found that ‘caste has played an important role in the consolidation of business and entrepreneurship in India’. As per CSO of the Indian Government, 50% of all enterprises (55% for rural) in India in 2005 were owned by the lower castes[33].

Hinduism often gets questioned about idol worship. It is the most misunderstood concept in the West.  The actual Sanskrit word is murti. The appropriate word for it is ‘embodiment’ or ‘manifestation’ and not ‘idol’. Various deities are created to represent various qualities of the divine ‘to make God seem more real and approachable’ (Arnett, 2014:19) [34].  Many women worship Lord Krishna in the form of a baby, for example, with the objective to achieve oneness ultimately with the divine. Arnett (2014) notes Hinduism is not polytheistic but a monotheistic religion where God is beyond time, space and without physical form. In Yogic practices, the practitioner starts with the focus on the gross idol and gradually shifts it to the Ultimate Reality (Dasgupta, 1922)[35].


The distinguishing features of Hinduism are respect for all beings, not obsessed with increasing its share in the world religious market, no force in ways of worship, central focus on creating harmony by non-proselytizing, emphasis on ‘unite and progress’ and not ‘divide and rule’, and the concept of entire humanity as one family. It is an atheistic paradigm. Its sole focus in on making a human a better specimen of a human by underlining all the time Know Thy Self. It has no concept of an imaginary God ruling from somewhere in the heaven but instead encourages humanity to use rationality to seek the divine. It is the most secular religious tradition. Humanism could be just another name for Hinduism.  Unfortunately, traditions that are obsessed with imposing their world view on others have maligned Hinduism without considering the central ethos thereof probably because they considered it a competitor religion.

The more than 7,500 old and hence time-tested Hinduism shows the world how to deal with the problem of violence and lead humanity to peace and tranquillity if only its central message is discerned out of the voluminous scriptural literature and deliberate misinformation campaigns from market share driven religions.  An Upanishadic prayer Sarve bhavantu sukhinah means ‘May all be happy; May all be healthy; May all enjoy prosperity; May none suffer any misery. Om Peace Peace Peace. By praying for all living beings – not just for a narrow community – ocean hearted Hinduism promotes universal harmony.

The world’s greatest apostle of peace in modern time, Mahatma Gandhi wrote, “I am a Hindu because it is Hinduism which makes the world worth living (Low, 2013:146).”[36]

 [1] http://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projections-2010-2050/

[2] https://www.ancient.eu/hinduism/

[3] Dasgupta, S. (1922) A history of Indian Philosophy, Cambridge University Press, London.

[4] http://www.vcscsd.org/content/balabhavan/18-Puranas.pdf

[5] https://www.ancient.eu/Bhagavad_Gita/

[6] Bernard, T. (1947) Hindu Philosophy, The Philosophical Library, New York.

[7] Cooper, D. (2003) World Philosophies: An historical introduction, Blackwell Publishing, USA.

[8] https://americanhumanist.org/paths/hinduism/

[9] Klostermaier, K. (2010) A survey of Hinduism, SUNY Press, Canada.

[10] https://indiankanoon.org/doc/1215497/

[11] Bhaskaranand, S. (1994) The essentials of Hinduism, The Vedanta Society of Western Washington. USA.

[12] Deutsch, E. (1997) Introduction to World Philosophies, Prentice-Hall, Upper Saddle River, NJ.

[13] Max Muller, M. (2014). The Six Systems of Indian Philosophy, Forgotten Books, London, p.53.

[14] http://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/rs/environment/histewardshiprev1.shtml

[15] Callaghan, C. (2005) ‘The state of origin’, The Australian, July, 30, pp. 26-30.

[16] Mukhyanand, Swamy (2000) Hinduism: The Eternal Dharma, Centre for reshaping our world view, Kolkata, India.

[17] https://www.yogajournal.com/yoga-101/path-happiness

[18] http://www.thehindu.com/2000/05/09/stories/13090901.htm

[19] https://www.huffingtonpost.com/2014/01/14/religious-violence-pew-survey_n_4596169.html

[20] https://www.juancole.com/2013/04/terrorism-other-religions.html

[21] http://www.financialexpress.com/india-news/ajmer-dargah-blast-case-life-sentences-for-devendra-gupta-and-bhavesh-patel/597739/

[22] https://books.google.com.au/books?id=MVQKBAAAQBAJ&pg=PA84&lpg=PA84&dq=proselitisation+and+violence&source=bl&ots=0IB0xalEhT&sig=8cY2u0vtX61_OURQIq9f08hGSgE&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiHwM7G84_YAhVBuJQKHSQWAiwQ6AEIMjAC#v=onepage&q=proselitisation%20and%20violence&f=false

[23] Galtung, J. “Violence, Peace and Peace Research.” Journal of Peace Research 6, no. 3 (1969): 167-91


[25] https://minerva-access.unimelb.edu.au/handle/11343/36813

[26] https://blogs.timesofindia.indiatimes.com/toi-edit-page/losing-my-religion-if-minority-communities-have-the-right-to-convert-others-then-so-does-the-majority/

[27] http://www.stateofformation.org/2012/02/religious-conversion-a-form-of-violence/

[28] http://indiafacts.org/no-thing-converting-hinduism/

[29] https://hinduism.stackexchange.com/questions/17882/which-scripture-is-the-source-of-the-verse-janmana-jayate-sudrah

[30] https://www.stephen-knapp.com/casteism.htm

[31] https://www.huffingtonpost.com/shashi-tharoor/caste-wont-disappear-india_b_6257354.html

[32] Sihag, B. (2013). ‘India Growth: Caste as social capital’, in Vinod, H.D (ed) The Handbook of Hindu Economics and Business, Tenafly, NJ.

[33] [CSO] Central Statistical Organisation, (2005) Economic Census 2005, Table2.5, Central Statistical Organisation, New Delhi.

[34] Arnett, R. (2014) India Unveiled: Spirit, Tradition and People, Atman Press, USA.

[35] Ibid Ch. 15 the Pancaratra p. 31.

[36] Low, P. (2013) Leading successfully in Asia, Springer, New York.

2018/4 A response to Pavan Verma of JD(U)

[Below is a response to the piece by Mr Pawan Verma of JD (U) published on TOI Blog on 6 January 2018 titled: BJP’s artful illusion: Actually the fringe reinforces the mainstream, and the mainstream nurtures the fringe January 6, 2018, 2:00 AM IST  in TOI Edit Page | Edit PageIndia | TOI.  Available at:  

https://blogs.timesofindia.indiatimes.com/toi-edit-page/bjps-artful-illusion-actually-the-fringe-reinforces-the-mainstream-and-the-mainstream-nurtures-the-fringe/ ]

Who is the real fringe Mr Verma?

Pavan Verma’s piece on BJP’s artful illusion makes an interesting reading.  Though the disease afflicts all political parties, surprisingly Verma singles out his party’s ally – the BJP.

Let us take first three of the cases which Verma cites as examples to counter his argument.

Sadhvi Niranjan Jyoti, a first-time junior Modi minister, who comes from one of the most backward communities, for her ‘haramzade’ remarks in December 2014. She has already apologised and Modi too sought forgiveness from the House given her village background[1]. The House which includes Verma’s political party (though with Laloo Yadav then) closed the matter thereafter. Interestingly, media reports mention that the Congress, Mayawati’s BSP and TMC were up in arms but there is no mention of Verma’s JDU[2].  But Verma is unhappy that she was not asked to resign. Probably, Verma has not lived in rural UP and may not be conversant with the rural lingo. Consequently, he finds the particular word abominable.

The Sadhvi was quick to learn and has not embroiled herself in any controversy thereafter. Interestingly, Verma seems to be the fringe of JDU as his party disassociated when he castigated the Election Commission in mid-October 2017, for delaying Gujarat elections[3].  But unlike Sadhvi, Verma didn’t learn and again in November 2017 he made a veiled attack on his own party Chief Nitish kumar[4].  His fringe side was displayed yet again in December 2017[5] for the third time in a quarter when he criticised Modi on Pakistan remark!

Verma is appalled that Amu, BJP’s Harayana media coordinator, despite holding a ‘responsible’ position is a fringe. But does it mean being a JDU spokesperson is not a sufficiently responsible position given Verma’s fringe adventures as above?[6].

To prove his claim that fringe and mainstream in the BJP are identical, Verma gives example of Sangeet Som’s comments about Taj Mahal and BJP spokesperson Rao’s remarks that Moghul rule was barbaric. As per, Smith’s (1992, p 416) Oxford History of India, Aurangzeb destroyed Hindu temples and idols were ‘transferred to Agra and placed beneath the steps leading to the Nawab Begum Sahib’s mosque in order that they might ever be pressed under foot by the true believers’ [7]. Second, Jizyah tax was imposed on Hindus[8].  Third, Shivaji’s son Sambhaji was captured by Aurangzeb and ‘executed with horrid barbarity’ (p. 421)[9]. Are these three examples sufficiently barbaric?  Verma’s darling Shahjahan is no exception either. Smith (1992 p. 377) writes ‘’the current descriptions of Shahjahan’s rule had a dark background of suffering and misery seldom exposed to view’. He gave orders ‘all temples that had begun should be cast down…. seventy-six temples had been destroyed in the district of Benares’ (p. 380).

 Verma then cites the ‘Hindu Rashtra’ call of the VHP which is the oft cited and misused concept by Modi-haters for political ends. In Bunch of Thoughts Golwalkar elucidates that ‘”there are some who imagine that the concept of Hindu Nation is a challenge to the very existence of the Muslim and the Christian co-citizens and they will be thrown out and exterminated. Nothing could be more absurd or detrimental to our national sentiment. It is insult to our great and all-embracing cultural heritage[10].” He writes one can’t be a ‘Hindu at all who is intolerant of other’s faith’ (p 110)[11].

Verma singles out the BJP for fringe-ness but are other parties free from this scourge?

Congress and the fringe

Will it be unreasonable to crown Digvijay Singh, a former Chief Minister, and AICC general secretary as the Maharaja of the Fringe Brigade? Out of his numerous fringe style statements, the classic was about Bin Laden’s funeral[12]. Another congress veteran to vie for the title would be Mani Shankar Iyer, former Cabinet Minister, suspended by the party recently for his ‘fringe-ness’?[13] and what about  Kapil Sibal former Cabinet minister – a major headache for the congress[14].  Another fringe veteran is Chidambaram, former Finance Minister. Congress distanced itself from his remarks on Kashmir[15].  Former Home Minister Sushil Kumar Shinde’s remarks on Hindu terror too embarrassed congress[16].  Congress also distanced from Salaman Khurshid, a cabinet minister[17]. Yet this battery of congress senior cabinet ministers is conveniently forgotten by Verma. Add to the list Sanjay Nirupam and Sandeep Dixit[18]  – again congress distanced itself[19].   What about the ‘boti boti’ jibe by a congress lawmaker[1] who was promoted to PCC chief? Also does Verma consider Sonia’s ‘maut ka saudagar’ barb for Modi is mainstreaming the fringe[2]?

Other political parties and the fringe

TMC another major political party is no exception either.  It has distanced itself from the remarks of its own fringe group members of parliament Dinesh Trivedi, Derek O’Brian, Tapas Pal, for example[20] or Mayawati’s party slogan[3] of ‘jute maro’ which she denied later?[4]

As can be seen from the above, the fringe disease is all pervading. Yet Pawan Verma guns only for the BJP.  Verma’s current blog itself is an example of his fringe-ness.

Incidentally, web search reveals that in the JDU, Verma stands out as the only fringe!

At least Sadhvi Jyoti – a graduate of the University of Hard Work (Modi’s terminology), was quick to learn the ropes.

But Verma’s fringe-ness continues despite his Stephens college background, a law degree and foreign service training!

What could be more amusing?? Thank you Pavan Verma for entertaining us!

(Milind Sathye is an Australian academic. The views expressed here are his personal views. Email: benumilindsathye@gmail.com).

[1] http://www.hindustantimes.com/india/forgive-jyoti-she-is-from-a-village-modi-tells-ls/story-cFhai7NEtf4OaTsoFKVz0M.html

[2] http://indianexpress.com/article/india/politics/niranjan-jyoti-expresses-regret-says-ready-to-apologise-for-her-haramzadon-remark-giriraj-skips-rajya-sabha/

[3] http://indiatoday.intoday.in/story/gujarat-aseembly-polls-pavan-verma-tweet-janata-dal-united-nitish-kumar/1/1070262.html

[4] http://zeenews.india.com/india/it-was-nitish-kumars-decision-to-ally-with-bjp-again-pavan-varma-2060438.html

[5] http://indianexpress.com/article/india/govts-talk-of-poll-sabotage-when-promises-fail-says-jdu-leader-pavan-varma-4981205/

[6] https://www.ndtv.com/india-news/nitish-kumar-full-of-praise-for-pm-colleague-pavan-verma-seems-to-veto-1763440

[7] Smith, V. (1992) The Oxford History of India, Oxford University Press, 4th edition, Delhi.

[8] http://www.aurangzeb.info/2008/06/exhibit-no_2921.html

[9] ibid

[10]http://rss.org/Encyc/2015/4/7/334_03_46_30_Bunch_of_Thoughts.pdf. p. 115

[11] Ibid p 111.

[12] https://www.ndtv.com/india-news/trouble-over-digvijaya-remarks-on-osama-funeral-454693

[13] http://www.dailymail.co.uk/indiahome/article-5157659/Congress-Mani-Shankar-Aiyar-suspended-Modi-remark.html

[14] https://www.thestatesman.com/opinion/overdue-reprimand-1502541925.html

[15] http://www.thehindu.com/news/national/congress-distances-itself-from-chidambarams-kashmir-remark/article19943292.ece

[16] http://indiatoday.intoday.in/story/congress-tries-to-distance-self-from-shinde-digvijaya-on-hindu-terror-india-today/1/247189.html

[17] http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/congress-distances-itself-from-salman-khurshids-remark-on-balochistan-2977414/

[18] http://indianexpress.com/article/india/congress-distance-itself-from-sandeep-dikshit-after-his-sadak-ka-gunda-remark-on-indian-army-chief-4700200/

[19] http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/surgical-strikes-sanjay-nirupam-congress-bjp-reaction-3065300/

[20] http://indianexpress.com/article/india/congress-distance-itself-from-sandeep-dikshit-after-his-sadak-ka-gunda-remark-on-indian-army-chief-4700200/

[1] https://www.ndtv.com/india-news/imran-masood-once-jailed-for-hate-speech-given-a-top-congress-job-in-up-1430690

[2] http://indianexpress.com/article/india/politics/maut-ka-saudagar-is-apt-description-of-narendra-modi-congress/

[3] https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/UP-elections-When-slogans-are-on-fast-track/articleshow/11573976.cms

[4][4] https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Never-raised-tilak-tarazu-talwar-slogan-says-Mayawati/articleshow/54012155.cms

2018/3: आपण सारे आलो कोठून?

[My article published in Daily Sakal, Pune ( India) is reproduced below]

आपण सारे आलो कोठून?

मिलिंद साठ्ये

बुधवार, 22 नोव्हेंबर 2017  Sakal Pune

मानवाची उत्क्रांती झाली कशी? मानव जन्माला आला कोठे आणि विस्तारला कसा? विज्ञानाची प्रगती होईल, तस तशी काही प्रश्नांची उत्तरे मिळताहेत. ऑस्ट्रेलियातील अबोरिजिनल (आदिमानव) समाजाच्या पार्श्वभूमीवर ऑस्ट्रेलियातील  सकाळचे वाचक कॅनबेरा विश्वविद्यालयातील प्रा. मिलिंद साठ्ये यांनी मानवी उत्क्रांती शोध घेण्याचा प्रयत्न केला

काही दिवसांपूर्वी ऑस्ट्रेलियातील चार्ल्स डार्विन विद्यापीठाची एक प्राध्यापिका ऑस्ट्रेलियन आदिमानव [अबोरिजिनल] समाजातील एका काळ्याकभिन्न व्यक्ती सोबत मला भेटली. भ्रमणध्वनीचा वापर करून वित्तीय व्यवहार करणे या समाजाला शक्य होईल का या विषयाबाबत आमची चर्चा होती. सुमारे साठ हजार वर्षांपूर्वी हे लोक सर्वप्रथम ऑस्ट्रेलियात आले, असे तिने बोलण्याच्या ओघात सांगितले. ब्रिटिश ऑस्ट्रेलियात सुमारे २५० वर्षापूर्वी आले. हजारो वर्षे अबोरिजिनल समाजाचा जगाशी संपर्कच नव्हता. ते येथे ६०,००० वर्षांपूर्वी आले हे ऐकून भारतीय भारतात, युरोपियन यूरोपात वगैरे कधी व कोठून आले या विषयी कुतूहल जागृत झाले आणि मानवी स्थलांतराबाबतचे संदर्भ मी धुंडाळले. पण त्याआधी या समाजाचा पूर्वकाळ आणि सद्यस्थिती थोडक्यात बघूया.

मॅकइंटिअर यांच्या ऑस्ट्रेलियाचा संक्षिप्त इतिहास या पुस्तकानुसार ब्रिटिश लोकांनी या समाजाला फार वाईट वागणूक दिली. बहुतेकांना ठार मारण्यात आले. अबोरिजिनल हेरिटेज कार्यालयाच्या इतिहासानुसार हे मानव नसून कांगारू, किंवा डिंगो (कुत्र्यासारखे प्राणी) आहेत, त्यांची हत्या करणे गैर नाही, अशी मल्लिनाथी गेली केली. मिशनरी लोकांनी त्यांची मुले पळवली. आई-वडीलापासून ताटातूट झालेल्या (stolen generation) लेकरांची ऑस्ट्रेलियन पंतप्रधानांनी २००८ मध्ये संसदेत माफी मागितली. ख्रिस्ती मिशनऱ्याबद्दल व एकूणच गोऱ्या लोकांबद्दल हा समाज चांगले बोलत नाही. गोऱ्या लोकांतही अबोरिजिनल समाजाबद्दल अढी दिसून येते.

ब्रिटिशांनी अवघ्या शंभर दोनशे वर्षांत ऑस्ट्रेलिया जगातील अतिश्रीमंत राष्ट्र केले खरे, पण सुमारे नऊ लाख (सुमारे ३ टक्के) लोकसंख्येचा हा समाज बव्हंशी दुर्लक्षित राहिला आणि सामाजिक सुरक्षा भत्त्यामध्ये गुजराण करतो आहे.

Human Genome प्रकल्प व इतर काही संदर्भानुसार मानवी स्थलांतराबाबत जे आडाखे वैज्ञानिक बांधत आले होते त्यात डीएनए पद्धत अवगत झाल्याने १९८० च्या सुमारास आमूलाग्र बदल झाला. निअँडर्थल नावाचे आदिमानव आणि आधुनिक मानवाचे पूर्वज युरोप आणि पश्चिम आशियात एकाच काळी अस्तित्वात होते. त्यांचा पूर्वजही सात लाख वर्षांपूर्वी एकच होता. या डीएनए तर्काला अजून बळ मिळते ते इथिओपियात अलीकडेच सापडलेल्या दीड लाख वर्षांपूर्वीच्या मानवी कवट्यांमुळे. त्यामुळे मानववंशाची सुरुवात इथिओपियात झाली असावी, असे वैज्ञानिकांना वाटते.

डीएनएचा अभ्यास करताना मिटोकाँड्रिअल (आईकडून येणाऱ्या) डीएनएचे विश्लेषण केले जाते. याच्या पाऊलखुणा कधीच पुसल्या जात नाहीत. म्हणजे या डीएनएची शिडी करून आपल्याला आपली मूळ आई कोण हे शोधता येईल. वैज्ञानिकांनी असा शोध घेतला तेव्हा सर्व मनुष्य प्राण्यांची एकच आई आढळून आली. आफ्रिकेत राहणाऱ्या या आदिमातेची मुले/नातवंडे बहुधा दुष्काळ पडल्याने अन्नाच्या शोधात इतरत्र मार्गस्थ झाली असावीत, असा वैज्ञानिकांचा अंदाज आहे.

आम्ही म्हणतो ती ‘ईव्ह’ म्हणजे हीच आदिमाता असा एकच गलका ख्रिस्ती धर्मियांनी केला. परंतु त्यात काही तथ्य नाही. बायबलमधील अॅडम आणि ईव्ह ही ख्रिस्तपूर्व चार हजार वर्षांपूर्वी होती तर आदिमाता सात लाख वर्षांपूर्वी अस्तित्वात होती, असे प्रा. स्पेंसर वेल्स म्हणतात.

हे आदिमानव जत्थे आफ्रिकेतील घर सोडून निघाले. ते भारत, इंडोनेशिया, पापुआ नूगिनी मार्गे ऑस्ट्रेलियात पोहोचले. हे जत्थे ओळखता यावेत म्हणून संशोधकांनी त्यांना लेबले लावली आहेत. अबोरिजिनल जत्था ‘म (एम)१६८’ नावाने ओळखला जातो. ‘म१३०’ जत्था ५० हजार वर्षांपूर्वी भारत, इंडोनेशिया व नंतर ऑस्ट्रेलियात आला. ४५ हजार वर्षांपूर्वी म८९ मध्यपूर्वेत, ४० हजार वर्षांपूर्वी म९ मध्य आशियात, ३५ हजार वर्षांपूर्वी म४५ उत्तर आशियात, त्याच सुमारास म१७५ म्यानमार व चीनमध्ये, तीसहजारवर्षांपूर्वी म२० भारतात त्याच सुमारास म१७३ यूरोपात तर म१७२ दहा हजार वर्षपूर्वी मध्ययूरोपात पोहोचला.

दक्षिण भारतातील पिरमलाई कल्लर समाजाच्या लोकांचा डीएनए ऑस्ट्रेलियातील अबोरिजिनल लोकांशी मिळताजुळता आहे. या समाजातील लोक इतर भारतीयांपेक्षा अधिक काळे असतात. इकॉनॉमिस्ट, लंडनमध्ये २०१३ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या लेखानुसार, ख्रिस्तपूर्व २२१७ मध्ये, काही धाडसी दक्षिण भारतीय ऑस्ट्रेलियात आले आणि येथील अबोरिजिनलशी मिसळून गेले याचा सज्जड पुरावा मिळाला आहे. अलीकडेच तमिळनाडूमधील उत्खननात ७४,००० वर्षांपूर्वीची हत्यारे मिळाली. मजेची गोष्ट म्हणजे सगळे विश्व किंवा विश्व निर्माता म्हणजे ‘ब्रह्म’ आहे, असे आपण म्हणतो तर अबोरिजिनल लोकांमधेही याला ‘बारामा’ असे संबोधले जाते, असे मला एका अबोरिजिनल प्राध्यापकाने सांगितले. हे उच्चार आणि अर्थ साधर्म्य ऐकून मला आश्चर्य वाटले.

टोळ्या झाल्या की भांडणे आलीच. या मानवी टोळ्यांमध्येही भांडणे व्हायची. आपली टोळी विशाल व्हावी म्हणून आणि आपला वंश चालू राहण्यासाठी जेते अनेक मुले जन्माला घालायचे. प्रा. वेल्स, दाखला देतात चेंगीझखानचा. त्याच्या मोठ्या मुलाला एकूण ४० मुलगे होते तर त्याचाच नातू कुब्लाई खान हा दरवर्षी त्याच्या जनानखान्यात ३० नवीन कुमारिका दाखल करीत असे. त्याला २२ मुलगे होते. त्यामुळे ८ टक्के मंगोल लोकांचा (सुमारे १६० लाख) ‘वाय’ क्रोमोझोम एकसारखाच आहे.

वेगळ्याला मार्गाने आफ्रिकेतून बाहेर पडलेले जत्थे जगात सर्वत्र पोहोचले. कालांतराने हवामानानुसार त्यांच्यात शारीरिक बदल झाले असावेत जसे चपटे नाक आणि बारीक डोळे असलेले पुर्व आशियातील लोक किंवा गोरे युरोपियन.

एकदा अमेरिकेतील येल विद्यापीठातील एक बंगाली प्राध्यापक भेटले. त्यांच्या डीएनएचा माग टांझानियात लागला, असे त्यांनी सांगितले. कुतूहल म्हणून मीही विश्लेषण करून घेतले. माझ्या डीएनएचा माग सध्याच्या मॅसिडोनिया (ग्रीसचा शेजारी) मध्ये लागला तर माझ्या पत्नीचा स्कॉटलँडमध्ये सापडला. डीएनए विश्लेषण करणाऱ्या अनेक संस्था आहेत व त्याची किंमतही वाजवी झाली आहे. त्यामुळे आपण आलो कोठून याचा मागोवा घेणे सहज शक्य झाले आहे.

गंमत म्हणजे या आपल्या सर्वांच्या मातेचा म्हणजे आदिमातेचा डीएनए अंशरूपाने आपल्यापैकी प्रत्येक माणसात आजही विराजमान आहे. ही आदिमाता आफ्रिकेत होती आणि आपण सर्व तिचीच मुले आहोत. ती आफ्रिकन असल्याने ढुस्स काळी असावी.

आपण तिला आदि काली माता म्हणू शकतो! कलकत्याच्या काली मंदिरात काली माता सर्व मनुष्य प्राण्यात विराजमान आहे, असा देवी माहात्म्यामधील श्लोक आहे. डीएनएमुळे याला आता शास्त्राधारही मिळाला असे म्हणता येईल का? सर्वांची आदिमाता एकच असल्याने वसुधैव कुटुंबकंलाही पुष्टी मिळते का? भांडारकर संस्थेचे डॉ. रा. ना. दांडेकर यांच्या मते काली उपासना आदिवासींमध्ये वैदिक काळापूर्वी पासून होती. तंत्रविद्येमध्ये कालीपूजा हजारो वर्षांपासून आहे. ऋग्वेदातही कालीचा उल्लेख आहे. दक्षिणेत महाकाली किंवा चामुंडा नावाने ती ओळखली जाते. कालीमातेला बंगालमध्ये जगतजननी असे संबोधतात. तिच्या पूजनाची कल्पना या आदि कालीमातेची आठवण म्हणून तर सुचली नसेल? का मी बादरायणी संबंध जोडण्याची चूक करीत आहे? शिव, गणेश वगैरे देवांबाबत आख्यायिका आहेत तश्याच कालीच्या जन्माबद्दल आहेतच.

आपण पूजत असलेली काली मातेची कल्पना या आदि कालीमातेपासूनच मिळाली असा ठोस पुरावा मिळणे शक्य नाही हे तर उघडच आहे. पण तशी शक्यता नाकारता येईल का? काहीही असो परंतु या आदिमातेच्या शोधाने एक गोष्ट मात्र स्पष्ट होते. आपल्यामध्ये काय भेद आहेत यावर लक्ष केंद्रित न करता, काय साम्य आहे यावर ते केंद्रित करायला हवे. यामुळे आपआपसातील हेवेदावे कमी होतील असे वाटते.

Web Title: Pailateer story non resident marathi community milind sathye article



2018/2: हिंदू, बौद्ध संस्कृतीचा इतिहास सांगणारा मुस्लिमबहुल इंडोनेशिया

My article published in Marathi Daily Sakal from Pune (India) is reproduced here:

हिंदू, बौद्ध संस्कृतीचा इतिहास सांगणारा मुस्लिमबहुल इंडोनेशिया

मिलिंद साठ्ये

सोमवार, 28 ऑगस्ट 2017

इंडोनेशियात तेराव्या शतकानंतर इस्लाम धर्माने प्रवेश केला. त्याआधी तेथे हिंदू आणि बुद्ध धर्म प्रचलित होता. आता फुटाफूटांवर मशिदी आहेत. चुकून बाटु शहराच्या वाटेवर एक गणेश मंदिर दिसले. अगदी अलीकडच्या काळापर्यंत येथे मुस्लिम स्रियाही बुरखे घालत नव्हत्या, असे समजले. पण आता सर्वत्र हिजाब/बुरखाधारी महिला दिसतात. अजूनही आपले मूळ हिंदू संस्कृतीत आहे, असे येथील मुस्लिमही मानतात. भारतात आज कोणी कृष्णा द्वैपायन नावाने विद्यापीठ काढायचे म्हटले तर काही लोकांचा पोटशूळ उठेल. परंतु विद्या, अन्नदेवी, अर्जुन, कृष्णा नावाचे मुस्लिम स्त्री पुरुष अजूनही इंडोनेशियात आहेत हे विशेष. 

कॅनबेरा (ऑस्ट्रेलिया) इथे स्थायिक असलेले प्रा. मिलिंद साठ्ये लिहिताहेत

इंडोनेशियातील मालांग येथील मर्डेका विद्यापीठाने शाश्वत विकास २०३० या विषयावर ११ आणि १२ ऑगस्ट २०१७ ला एक परिषद आयोजित केली होती. प्रमुख वक्ता म्हणून मला आमंत्रित केले होते. इंडोनेशियाला मी प्रथमच जात होतो. त्यामुळे बरेच कुतूहल होते. जगातला मुस्लिमबहुल देश म्हणून इंडोनेशियाची ओळख आहे. आयोजकांनी माझे विमान तिकीट कॅनबेरा-सिंगापुर-सुराबाया असे राखीव केले होते.

विमानतळावर माझे स्वागत तेथील एका प्राध्यापकाने केले व आम्ही गाडीने मालांगला जाण्यास निघालो. अंतर सुमारे २ तास. प्राध्यापक चांगलेच गप्पीष्ट होते. मी प्रथमच  इंडोनेशियाला आलो आहे हे समजल्यावर त्यांना अधिकच चेव आला. ते व्यवस्थापनाचे प्राध्यापक असले तरी त्यांना माझ्यासारखीच इतिहासाची गोडी आहे. त्यामुळे आमचे चांगलेच जमले.

इंडोनेशिया मुस्लिमबहुल असलातरी आमची संस्कृती हिंदू आणि बुद्ध धर्मावरच आधारित आहे, असे त्यांनी ठासून सांगितले. त्यामुळेच बऱ्याच इंडोनेशियन लोकांची अजूनही हिंदू नावे आहेत. जसे अर्जुन, विद्या, अन्नदेवी, सुशील, सूप्राप्ती, कृष्णा इत्यादी. त्या प्राध्यापकांचे नावही अगुंग असे होते. ते म्हणाले की हा अर्जुन शब्दाचाच अपभ्रंश आहे. ते स्वतः मुस्लिमच आहेत.

अजून एक विद्यापीठ या परिषदेचे प्रायोजक होते. त्याचे नाव कृष्णा द्वैपायन विद्यापीठ. नाव आपण बरोबर ऐकले ना म्हणून मी परत एकदा विचारले. ते म्हणाले हे विद्यापीठ जकार्ता शहरात आहे.

आम्ही मुस्लिम असलो तरी जगातील इतर मुसलमानांपेक्षा वेगळे आहोत असे मला अगदी पहिल्या भेटीतच त्यांनी आवर्जून सांगितले. जगभर मुस्लिमांबाबत जो समज आहे कदाचित त्याचा हा परिणाम असावा.

सुराबाया ते मालांग वाटेवर सुमेरू नावाचा पर्वत लागतो. तो इंडोनेशियातला सर्वात ऊंच पर्वत आहे, असे प्राध्यापक म्हणाले. याचे वैशिट्य म्हणजे तो जागृत ज्वालामुखी आहे आणि मधून मधून जागृत होत असतो. ज्वालामुखी कसा असतो हे दुरून का होईना मी प्रथमच पाहत होतो. मालांग जवळच अजून एक पर्वत आहे त्याचे नाव अर्जुन पर्वत. सुराबायाला खूप उन्हाळा होता. त्या मानाने मालांग थंड होते. घरे दुकानेही कौलारू. इंडोनेशियन भाषेतील पाट्या सोडल्या तर पुण्यातल्या जंगली महाराज रोडवर फिरतोय असे वाटावे. गर्दी मात्र कमी. लोकसंख्याच जेमतेम 9 लाख. तेथील बाहासा (म्हणजे भाषा) इंडोनेशियनमध्ये संस्कृतमधील बरेच शब्द आहेत. लगतच्या ब्रुनेई देशाच्या राजधानीचे नाव बंदर सेरी बगवान (बंदर श्री भगवान थोडक्यात हनुमान) आहे असे समजले.

इंडोनेशियन अतिथ्यशील आहेत. त्यांच्या आतिथ्यशीलतेने मी भारावून गेलो.

दुसऱ्या दिवशी माझे ‘वित्त, तंत्रज्ञान आणि गरिबी निर्मूलन’ या विषयावर प्रमुख भाषण होते. भाषणात भारतात मोदी सरकारने अलीकडील काळात घेतलेल्या काही निर्णयांचा आधार घेत मी या तीन विषयांची कशी सांगड घालता येईल ते निवेदन केले. गरिबी आणि श्रीमंती यात मोठी दरी इंडोनेशियात आणि आफ्रिकेतील देशात आढळून येते ती कशी कमी करता येईल असा एक प्रश्न मला विचारण्यात आला. हा कमी जास्त प्रमाणात जगभरातलाच प्रश्न आहे; परंतु मोदी सरकारने घेतलेले काही निर्णय ही दरी कमी करण्यात उपयोगी ठरू शकतील. त्यामुळे भारताचे उदाहरण डोळ्यासमोर ठेवता येईल असे मी सांगितले.

श्रीमंत असणे हा काही गुन्हा नाही. संपत्ती वैध मार्गानी मिळवली असली म्हणजे झाले. यावर मोदी सरकारने चार उपाय केले.

  1. बेनामी संपत्ती कायदा बदलून अशी संपत्ती आढळल्यास ती सरकार जमा होईल.
  2. ठराविक मर्यादेपलीकडे सोने खरेदी रोकडीने करता येणार नाही.
  3. भारतीयांनी परदेशात उघडलेल्या बँक खात्याची तसेच इतर संपत्तीची माहिती भारत सरकारला ती सरकारे देतील. यासाठीच मोदी सुरवातीची दोन वर्षे अशा देशांचा दौरा करत होते जिथे भारतीयांनी संपत्ती दडवली होती.
  4. रोकडीत जमा केलेला काळा पैसा, चलन बाद करून बँकेत जमा करायला लावणे. यासाठी बँक अकाउंट असणे भाग होते त्यामुळे सर्वप्रथम मोदींनी बँक खाती उघडण्यावर भर दिला.

जवळपास ९९ टक्के कुटुंबे आता अधिकृत बँकिंग व्यवस्थेशी जोडली गेली असल्याने पैसे खात्यावर सरळ जमा होऊ शकतात व गरीबाच्या खात्यावर जातात. रोकडीने मजुरी देताना (उदा. मनरेगा योजने खाली) होणाऱ्या भ्रष्ट्राचाराला त्यामुळे साहजिकच आळा बसतो व गरीब कुटुंबांची आर्थिक स्थिती सुधारते. शिवाय खात्यात जमा झालेल्या पैसा अवैध असल्याचे आढळल्यास कर खात्याचा बडगा आहेच. भीम अॅपने पैसे मोबाईलद्वारेही कसे पाठवता येतात व वित्तीय कारभार जसजसा तंत्रज्ञान वापरून होईल तसतसा भ्रष्टाचाराला आळा बसेल हे सांगितले. श्रोत्यांनी भारत सरकारच्या या प्रयत्नांचे कौतुक केले.

या लेखाशी सुसंगत YouTube व्हिडिओ:

दुसरा दिवस रविवार असल्याने मोकळा होता. तुम्हाला काय बघण्याची इच्छा आहे अशी विचारणा केल्यावर मी ऐतिहासिक ठिकाणे बघणे आवडेल, असे सांगितले. मला ते प्राध्यापक आणि परिषदेचे आयोजक जवळच असलेल्या पांजी संग्रहालयात घेऊन गेले. या संग्रहालयाचा मार्गदर्शक अकबर अली याने मोठ्या हौसेने महाभारत आणि रामायणामधील विविध प्रसंगावर आधारित अनेक कलाकृती दाखविल्या. पांडव आणि कृष्णा, रावण आणि हनुमान, ८०० वर्षापूर्वीचा गणेश, आणि विष्णू आणि बरेच काही (सोबत फोटो जोडले आहेत). पर्यटन विषयाची एक प्राध्यापिकाही आमच्यासोबत होती. या संग्रहालयाची माहिती जगभर गेल्यास बरेच पर्यटक येथे येतील आणि संग्रहालयाला चांगली प्राप्ती होऊ शकेल असे असताना याची माहिती का उपलब्ध नाही असा प्रश्न मी विचारला. आम्हाला सरकारकडून अनुदान मिळत नाही. त्यामुळे हे संग्रहालय खाजगीच आहे. आमचे विद्यापीठ याला सहाय्य देते, असे त्या म्हणाल्या. मालांगला जाणाऱ्या पर्यटकांनी येथे जरूर भेट द्यावी. परिसरही उत्तम आहे. एखाद्या चित्रपटाचे चित्रीकरण करण्यास चांगली जागा आहे. बाजूलाच नदी आणि जंगल परिसर आहे.

त्यानंतर अजून एका पुरातत्व परिसराला मला घेऊन गेले. या ठिकाणाबाबतची माहिती पर्यटन विषयीच्या जपानी पुस्तकात असल्याचे सोबतच्या जपानी प्राध्यापकांनी मला दाखवले. तेथे देवीची एक भग्न सुमारे सात फुटी मूर्ती होती. शीर उडवलेले होते. हे कोणी बरे केले? असा प्रश्न मी विचारला. त्यावर कदाचित ते विकून पैसे मिळवण्यासाठी कोणीतरी ते चोरले असावे असे उत्तर मिळाले. पण कोणी फक्त शीर चोरले यावर विश्वास ठेवणे अवघड वाटते. जुन्या मूर्ती चोरून विकण्याचा जगभर धंदा चालतो हे सर्वश्रुत आहेच. हा अलीकडीलचा पराक्रम का शेकडो वर्षपूर्वीचा या माझ्या प्रश्नाला उत्तर मिळू शकले नाही. आणखीही बरीच ठिकाणे जवळपास आहेत पण वेळेअभावी आम्ही जाऊ शकलो नाही.

परिषदेच्या निमित्ताने झालेली इंडोनेशियाची भेट बरेच कुतूहल जागृत करून गेली. त्यामुळे व्यक्तिगत पातळीवर सहल करण्यासाठी इंडोनेशिया हे एक चांगले ठिकाण आहे असे म्हणायला हरकत नाही. सुमारे तेराव्या शतकानंतर तेथे इस्लाम धर्माने प्रवेश केला. त्याआधी तेथे हिंदू आणि बुद्ध धर्म प्रचलित होता. आता फुटाफूटांवर मशिदी आहेत. चुकून बाटु शहराच्या वाटेवर एक गणेश मंदिर दिसले. अगदी अलीकडच्या काळापर्यंत येथे मुस्लिम स्रियाही बुरखे घालत नव्हत्या, असे समजले. पण आता सर्वत्र हिजाब/बुरखाधारी महिला दिसतात. अजूनही आपले मूळ हिंदू संस्कृतीत आहे, असे येथील मुस्लिमही मानतात. भारतात आज कोणी कृष्णा द्वैपायन नावाने विद्यापीठ काढायचे म्हटले तर काही लोकांचा पोटशूळ उठेल. परंतु विद्या, अन्नदेवी, अर्जुन, कृष्णा नावाचे मुस्लिम स्त्री पुरुष अजूनही इंडोनेशियात आहेत हे विशेष. बोरोबुदूर, आणि योग्याकर्ता येथे प्रसिद्ध हिंदू आणि बुद्ध धर्मीय अवशेष आहेतच. पण मालांग मधेही त्याची छाप एका छोट्याश्या भेटीत दिसली याचे समाधान वाटले.


Musings: The Beginning

This is the post excerpt.

Happy New Year to every one !

This blog has been started in the New Year 2018 to share my thoughts on issues of my specialisation and issues of my keen interest.  My specialisation is in banking and finance and I have contributed many opinion pieces in mainstream media on these issues – in Australian and Indian media – for many years and continue to do so. I also have a blog as below. Some of my banking and finance related articles can be found there. I will be using both the blogs.


The other issues of my personal interest are ethics, philosophy and religion (Hinduism in particular).  I have contributed to this area on occasions.  I will be writing the blog in English, Hindi and Marathi as suits the particular theme under question. To begin, I share the speech which I was invited to give at the Indian High Commission in Canberra on 24 November 2017 on Hinduism and Harmony.  Hope readers will find it to be of interest.